GS.TS. Nguyễn Huy Bằng tham dự và trình bày tham luận tại Tọa đàm Câu lạc bộ Khối Sư phạm Kỹ thuật năm 2026

Chiều ngày 23/10/2026, tại Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Vinh, GS.TS. Nguyễn Huy Bằng, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Nam Định, đã tham dự và trình bày tham luận tại Tọa đàm Câu lạc bộ Khối Sư phạm Kỹ thuật năm 2026.

Tọa đàm có chủ đề “Đột phá phát triển giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị: Vai trò của các trường đại học kỹ thuật”, do Câu lạc bộ Khối Sư phạm Kỹ thuật, trực thuộc Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam, tổ chức. Sự kiện có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Hiệp hội, lãnh đạo các trường thành viên, các nhà khoa học, chuyên gia cùng đại diện các đơn vị chuyên môn thuộc các cơ sở giáo dục đại học trong Khối.

Đại học trong kỷ nguyên tác tử AI

Tại tọa đàm, GS.TS. Nguyễn Huy Bằng trình bày tham luận “Đại học trong kỷ nguyên tác tử AI: Từ đột phá lực lượng sản xuất đến thiết kế lại quan hệ sản xuất”. Tham luận đặt ra vấn đề đổi mới cách thức tổ chức, quản lý và phân phối thành quả lao động trong bối cảnh con người ngày càng có khả năng cộng tác trực tiếp với các tác tử trí tuệ nhân tạo để thực hiện các công việc trí óc.

GS.TS. Nguyễn Huy Bằng, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Nam Định, trình bày tham luận tại Tọa đàm Câu lạc bộ Khối Sư phạm Kỹ thuật năm 2026.

Theo GS.TS. Nguyễn Huy Bằng, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo không chỉ tạo ra công cụ mới phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học và quản trị đại học, mà còn làm thay đổi về chất lực lượng sản xuất trong trường đại học. Lần đầu tiên, hình thành một đơn vị lao động mới gồm con người và các tác tử AI cùng thực hiện nhiệm vụ trí óc: con người xác định mục tiêu, giao việc, kiểm chứng, ra quyết định và chịu trách nhiệm; tác tử AI đảm nhận một phần đáng kể khối lượng thực thi. Khi lực lượng sản xuất thay đổi, mô hình tổ chức và cơ chế vận hành của trường đại học cũng phải được thiết kế lại tương ứng.

Trong tham luận, Hiệu trưởng Nhà trường nhấn mạnh ba nguyên tắc cơ bản:

1. Con người giữ vai trò quyết định trong các hoạt động có ứng dụng AI;

2. Quan hệ sản xuất phải phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất;

3. Trường đại học phải thực hiện sứ mạng dẫn dắt việc nghiên cứu và ứng dụng công nghệ.

Trọng tâm của tham luận là yêu cầu thiết kế lại ba mặt của quan hệ sản xuất trong mô hình đại học AI, gồm quan hệ sở hữu, quan hệ tổ chức - quản lý và quan hệ phân phối sản phẩm lao động.

Về quan hệ sở hữu, tài sản quan trọng của trường đại học không còn chỉ là đất đai, cơ sở vật chất và thiết bị, mà ngày càng bao gồm dữ liệu, học liệu số, mô hình AI, phần mềm, quy trình, kết quả nghiên cứu và các sản phẩm tri thức do con người tạo ra với sự hỗ trợ của tác tử AI. Vì vậy, cần xác định rõ quyền của tác giả, quyền quản lý và khai thác của nhà trường, quyền và trách nhiệm của nhà cung cấp công nghệ; đồng thời bảo đảm dữ liệu và tri thức tích lũy của tổ chức không bị phụ thuộc vào cá nhân hoặc nền tảng bên ngoài. Ở cấp độ cao hơn, cần có cơ chế đồng sở hữu, khai thác và chia sẻ tài sản số dùng chung giữa các trường.

Về quan hệ tổ chức - quản lý, sự xuất hiện của nhóm lao động người - tác tử AI đặt ra yêu cầu phân định rõ thẩm quyền, mức độ ủy quyền và trách nhiệm. Tác tử AI có thể chỉ đề xuất, thực hiện sau khi được phê duyệt hoặc tự thực hiện trong giới hạn xác định; nhưng những quyết định liên quan đến công nhận kết quả học tập, cấp văn bằng, nhân sự, kỷ luật và trách nhiệm học thuật phải do con người quyết định. Đồng thời, cơ cấu quản lý chia cắt theo phòng, khoa cần từng bước chuyển sang quản trị theo quy trình xuyên đơn vị trên nền tảng số thống nhất; định mức lao động phải ghi nhận các công việc mới như thiết kế học liệu số, giao việc, giám sát và kiểm chứng kết quả của AI. Mọi quyết định có sự tham gia của AI phải có khả năng truy vết và giải trình.

Về quan hệ phân phối, khi AI làm tăng mạnh năng suất lao động trí óc và sản phẩm tri thức có thể được tích lũy, tái sử dụng ở quy mô lớn, cơ chế phân bổ nguồn lực chủ yếu dựa trên đầu vào như số người học, số biên chế hay số giờ giảng sẽ bộc lộ hạn chế. Nguồn lực cần được phân bổ theo sứ mạng, chất lượng, hiệu quả và kết quả đầu ra; thu nhập của người lao động cần gắn với đóng góp thực chất, kể cả đóng góp trong xây dựng dữ liệu, học liệu, quy trình và tài sản trí tuệ dùng chung. Lợi ích hình thành từ dữ liệu và tài sản trí tuệ cũng cần được chia sẻ hợp lý giữa nhà trường, tác giả, nhóm chuyên môn và các bên cùng tham gia.

Ba mặt trên có quan hệ chặt chẽ với nhau. Nếu chỉ đầu tư công nghệ mà không đồng thời làm rõ quyền sở hữu dữ liệu và tài sản trí tuệ, không đổi mới cách tổ chức lao động, phân quyền và đánh giá, cũng không điều chỉnh cơ chế phân bổ nguồn lực và lợi ích, thì hạ tầng AI mới vẫn phải vận hành trong khuôn khổ quản trị cũ và khó tạo ra chuyển đổi thực chất.

Từ cách tiếp cận đó, GS.TS. Nguyễn Huy Bằng cho rằng đầu tư cho AI trong trường đại học phải đi cùng đổi mới thể chế và quản trị, hướng đến nâng cao thực chất chất lượng đào tạo, năng lực nghiên cứu và hiệu quả phục vụ xã hội; không nên đánh giá kết quả chỉ bằng số lượng ứng dụng, phần mềm hoặc thiết bị được trang bị. Một trường có hạ tầng công nghệ hiện đại nhưng vẫn duy trì cơ chế sở hữu, tổ chức - quản lý và phân phối theo mô hình cũ thì chưa thể được xem là đã chuyển đổi sang mô hình đại học AI.

Đối với các cơ quan quản lý nhà nước, Hiệu trưởng Nhà trường đề xuất xây dựng khung phân quyền phù hợp cho tác tử AI trong giáo dục đại học, trong đó cần xác định rõ những công việc bắt buộc phải do con người quyết định. Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện các hướng dẫn về quyền đối với dữ liệu giáo dục và tài sản trí tuệ được hình thành với sự hỗ trợ của AI. Việc giao nhiệm vụ, đặt hàng và phân bổ ngân sách cho các cơ sở giáo dục đại học cần gắn với kết quả đầu ra, sứ mạng, chất lượng và hiệu quả hoạt động của từng trường.

Làm rõ định hướng phát triển của các trường đại học sư phạm kỹ thuật

Tại phiên thảo luận, GS.TS. Nguyễn Huy Bằng đã trao đổi về định hướng tái cấu trúc các trường đại học sư phạm kỹ thuật trong giai đoạn mới. Theo Giáo sư, Quyết định số 2249/QĐ-BGDĐT ngày 31/7/2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp công lập thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã đặt ra định hướng tái cấu trúc các trường đại học sư phạm kỹ thuật thành cơ sở giáo dục đại học đa ngành, đa lĩnh vực, lấy công nghệ và kỹ thuật làm trọng tâm, đồng thời tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong đào tạo giáo viên, giảng viên giáo dục nghề nghiệp.

Từ định hướng trên, Giáo sư cho rằng các trường cần nghiên cứu, xác định rõ vị trí việc làm và yêu cầu năng lực đối với đội ngũ giáo viên, giảng viên tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế, thay vì chỉ giới hạn trong khuôn khổ các ngành sư phạm kỹ thuật hoặc sư phạm công nghệ hiện có.

Các chương trình đào tạo giáo viên, giảng viên giáo dục nghề nghiệp cần bám sát chuẩn cơ sở giáo dục nghề nghiệp, chuẩn giảng viên và các quy định về mã ngành đào tạo có liên quan; đồng thời phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của thị trường lao động và đặc điểm của từng nhóm nhân lực mà hệ thống giáo dục nghề nghiệp cần đào tạo.

Từ đặc thù của lĩnh vực kỹ thuật, GS.TS. Nguyễn Huy Bằng gợi mở việc nghiên cứu mô hình kết hợp đào tạo kỹ sư hoặc cử nhân với kiến thức và nghiệp vụ về công nghệ giáo dục. Cách tiếp cận này có thể giúp người học vừa có nền tảng chuyên môn vững, vừa có năng lực vận dụng kiến thức và công nghệ trong hoạt động giảng dạy tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Nam Định đăng cai tổ chức tọa đàm năm 2027

Trong khuôn khổ chương trình, TS. Thái Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Vinh, đã trao cờ Câu lạc bộ Khối Sư phạm Kỹ thuật cho GS.TS. Nguyễn Huy Bằng, đại diện Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Nam Định, đơn vị đăng cai tổ chức tọa đàm của Câu lạc bộ vào năm 2027.

TS. Thái Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Vinh, trao cờ Câu lạc bộ Khối Sư phạm Kỹ thuật cho GS.TS. Nguyễn Huy Bằng, đại diện đơn vị đăng cai tổ chức tọa đàm năm 2027.

Việc đăng cai tổ chức tọa đàm năm 2027 là dịp để Nhà trường tăng cường kết nối với các trường đại học trong Khối; thúc đẩy trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ nguồn lực và mở rộng hợp tác trong đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, phát triển học liệu số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục đại học.

Đây cũng là cơ hội để Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Nam Định tiếp tục khẳng định vai trò, trách nhiệm và sự chủ động trong mạng lưới các trường đại học công nghệ kỹ thuật; góp phần phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật, công nghệ chất lượng cao và đội ngũ nhà giáo giáo dục nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.